2014, Vol 10, No 2
Nanocząstki w zastosowaniach medycznych – kierunek przyszłości?
Pediatr Med Rodz 2014, 10 (2), p. 104–110
DOI: 10.15557/PiMR.2014.0015
STRESZCZENIE

Metody wytwarzania nanocząstek, zwane nanotechnologiami, wzbudzają w ostatnich latach żywe zainteresowanie dzięki szerokim możliwościom zastosowania ich produktów w wielu dziedzinach, w tym w elektronice, informatyce, biotechnologii, medycynie, farmacji, kosmetologii i innych. Nanocząstki są definiowane jako cząstki, które mogą występować w różnych kształtach i których przynajmniej jeden z wymiarów jest mniejszy niż 100 nm. W zależności od procesu powstawania wyróżnia się nanocząstki naturalne, występujące w środowisku, oraz nanocząstki projektowane, będące wytworem działalności człowieka. Nanocząstki projektowane cechują szczególne właściwości fizyczne, które między innymi warunkują ich zastosowanie biomedyczne. Przykładem może być zastosowanie nanokompozytów srebra, które w postaci zmikronizowanej wykazują silne działanie bakteriostatyczne i bakteriobójcze. Duże zainteresowanie badaczy wzbudza również grafen, najnowsze dzieło nanotechnologii, posiadający unikalne właściwości mechaniczne i fizyczne. Dynamiczny rozwój wielu kierunków nowoczesnych technologii opartych na nanotechnologiach jest niewątpliwym wyznacznikiem postępu. Odkrycie unikalnych właściwości nanomateriałów otwiera szerokie możliwości wielu zastosowań, ale jednocześnie wymaga kompleksowych badań zapewniających bezpieczeństwo ich użytkowania.

Słowa kluczowe: nanocząstki, nanotechnologie, nanocząstki srebra, grafen, nanokompozyty
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Gruźlica u dzieci – od diagnostyki do chemioprofilaktyki i leczenia
Pediatr Med Rodz 2014, 10 (2), p. 111–127
DOI: 10.15557/PiMR.2014.0016
STRESZCZENIE

Choć gruźlica jest chorobą znaną ludzkości od stuleci, nadal stanowi duży problem społeczny i wyzwanie dla medycyny XXI wieku. Ocenia się, że co najmniej 30% światowej populacji jest zakażone prątkami gruźlicy. Choroba rocznie rozwija się u 9 milionów ludzi, w tym u 1 miliona dzieci poniżej 15. roku życia. Szczególnej uwagi wymaga gruźlica właśnie w populacji dziecięcej, gdyż zapadalność w tej grupie wiekowej jest miernikiem sytuacji epidemiologicznej gruźlicy na danym terenie. Rozpoznawanie gruźlicy u dzieci jest szczególnie trudne ze względu na jej skąpe i nieswoiste objawy, imitowanie innych jednostek chorobowych oraz zwiększającą się liczbę przypadków zakażenia prątkami bez objawów klinicznych, radiologicznych i mikrobiologicznych – tzw. gruźlicy latentnej. Utajone zakażenie prątkiem gruźlicy może w dogodnych warunkach ulec progresji w czynną postać choroby i dlatego autorzy zwracają uwagę na konieczność szybkiej diagnostyki zakażenia Mycobacterium tuberculosis, opisują służące temu metody (OT, IGRA), wskazania do włączenia chemioprofilaktyki i zasady jej prowadzenia u dzieci. Podkreślają konieczność przeprowadzania wnikliwego badania podmiotowego, przedmiotowego, analizy kontaktów z osobą prątkującą, badań obrazowych i mikrobiologicznych oraz znaczącą rolę lekarzy rodzinnych i pediatrów w tym procesie. Ze względu na narastające zjawisko oporności prątków na leki (według WHO ogólna liczba przypadków MDR-TB i XDR-TB na świecie wśród nowo zdiagnozowanych przypadków w 2012 roku wynosiła 450 tys.) poruszają problematykę gruźlicy wielolekoopornej, zasady prowadzenia leczenia oraz stosowane leki.

Słowa kluczowe: gruźlica u dzieci, gruźlica utajona, gruźlica wielolekooporna, testy IGRA, szczepienia BCG
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Czy mamy skuteczny lek w leczeniu bakteryjnych zakażeń górnych dróg oddechowych o mnogiej lokalizacji?
Pediatr Med Rodz 2014, 10 (2), p. 128–136
DOI: 10.15557/PiMR.2014.0017
STRESZCZENIE

Infekcje górnych dróg oddechowych (nierzadko z mnogą lokalizacją) są częstym problemem, zwłaszcza w gabinecie lekarza rodzinnego. Infekcje te stanowią około 50–60% wszystkich zakażeń pozaszpitalnych, będąc główną przyczyną gorączki u niemowląt i małych dzieci. Zazwyczaj są to infekcje wirusowe, z bakteryjnych czynników przeważają S. pneumoniae, H. influenzae oraz M. catarrhalis. Podstawowym postępowaniem jest szczegółowa analiza wywiadu, dokładne badanie przedmiotowe pacjenta i ustalenie prawdopodobnej etiologii infekcji. Decyzja o wdrożeniu leczenia z reguły bazuje na wstępnym różnicowym rozpoznaniu – nie ma konieczności wykonywania dokładnego badania mikrobiologicznego. W przypadku zakażenia wirusowego wskazane i wystarczające jest leczenie objawowe. W razie podejrzenia etiologii bakteryjnej (na co wskazują charakterystyczne objawy podmiotowe i przedmiotowe lub ewentualne badania laboratoryjne) nie jest wskazane potwierdzanie bakteriologiczne, należy natomiast wdrożyć antybiotykoterapię empiryczną. Lekarz musi zwrócić szczególną uwagę na przestrzeganie przez pacjenta zaleceń lekarskich (compliance) – jego brak jest najczęstszą przyczyną niepowodzenia terapii. Obecnie lekarze dysponują antybiotykami (np. amoksycylina z kwasem klawulanowym), które pod względem skuteczności i bezpieczeństwa są lekami niemal idealnymi. Spośród właściwości idealnego antybiotyku należy wymienić: spektrum działania obejmujące najczęstsze patogeny, skuteczność, dobrą biodostępność, wiele postaci leku, bezpieczeństwo, dostępność i niskie koszty leczenia. W przypadku wystąpienia powikłań lub niepowodzenia terapii trzeba ustalić dokładną etiologię (badanie bakteriologiczne, wirusologiczne, mikologiczne) oraz rozważyć leczenie w warunkach szpitalnych. Przestrzeganie takiego schematu postępowania może przyczynić się do szybszej i skuteczniejszej terapii infekcji górnych dróg oddechowych, zmniejszenia liczby powikłań oraz redukcji kosztów bezpośrednich i pośrednich choroby.

Słowa kluczowe: infekcje górnych dróg oddechowych, racjonalna antybiotykoterapia, amoksycylina z kwasem klawulanowym, leczenie, dzieci
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Kwas acetylosalicylowy: wczoraj, dziś, jutro
Pediatr Med Rodz 2014, 10 (2), p. 137–151
DOI: 10.15557/PiMR.2014.0018
STRESZCZENIE

Zastosowanie kwasu acetylosalicylowego we współczesnej praktyce klinicznej jest jednym z podstawowych założeń pierwotnej i wtórnej prewencji chorób układu sercowo-naczyniowego. W artykule przeanalizowano historię problemu, mechanizm efektywności przeciwpłytkowej kwasu acetylosalicylowego, celowość zastosowania jego wysokich i niskich dawek, a także wykorzystanie u pacjentów z nadciśnieniem tętniczym, po zabiegach rewaskularyzacji mięśnia sercowego oraz w profilaktyce udaru mózgu. Odniesiono się również do właściwości kwasu acetylosalicylowego zależnych od płci, podkreślając szczególnie istotny wpływ u kobiet w wieku powyżej 65 lat oraz podając zalecenie stosowania u kobiet w każdym wieku, w tym u młodych, z podwyższonym ryzykiem rozwoju chorób układu sercowo-naczyniowego, m.in. związanych z procesem miażdżycowym. Przeanalizowano także kwestię oporności na kwas acetylosalicylowy, która charakteryzuje się zarówno jego niezdolnością do zapobiegania rozwojowi powikłań zakrzepowych, jak i do adekwatnego tłumienia funkcji płytek krwi ocenianego w badaniach laboratoryjnych. Częstość ujawniania oporności na kwas acetylosalicylowy u chorych, którzy go stosują, waha się w zakresie 1–68%. Zwrócono uwagę na profilaktykę powikłań stosowania kwasu acetylosalicylowego związanych z rozwojem choroby wrzodowej – możliwe jest np. przyjmowanie postaci dojelitowej leku, która nieco zmniejsza ryzyko uszkodzeń śluzówki żołądka i krwotoków żołądkowo-jelitowych. Duże znaczenie ma przestrzeganie zaleceń terapeutycznych dotyczących kwasu acetylosalicylowego, tzn. należy uwzględniać możliwość obniżenia jego biodostępności w wyniku nieprzestrzegania zaleceń terapeutycznych, nieodpowiedniego sposobu dozowania albo zaburzeń jego wchłaniania w przewodzie pokarmowym.

Słowa kluczowe: kwas acetylosalicylowy, oporność na kwas acetylosalicylowy, gastroprotekcja
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Oporne nadciśnienie tętnicze jako problem w praktyce klinicznej
Pediatr Med Rodz 2014, 10 (2), p. 152–162
DOI: 10.15557/PiMR.2014.0019
STRESZCZENIE

Oporne nadciśnienie tętnicze definiowane jest jako sytuacja kliniczna, kiedy wykorzystując zasady modyfikacji stylu życia oraz leczenie farmakologiczne – obejmujące diuretyk i dwa inne leki hipotensyjne z różnych grup w adekwatnych dawkach (schemat nie musi uwzględniać antagonisty receptora mineralokortykoidowego) – nie udaje się obniżyć ciśnienia tętniczego skurczowego i rozkurczowego odpowiednio poniżej 140 mm Hg i 90 mm Hg. Dotychczasowe badania wskazują na sięgający blisko 13% odsetek występowania opornego nadciśnienia tętniczego w populacji leczonej hipotensyjnie. Z ogólnopolskiego badania NATPOL 2011 wynika, że częstość występowania opornego nadciśnienia tętniczego sięga 13% chorych leczonych na nadciśnienie tętnicze. Zwrócono uwagę, że do czynników predysponujących do rozwoju opornego nadciśnienia tętniczego lub/i związanych z nim należą zwłaszcza: bardziej zaawansowany wiek, wysokie/wyższe wyjściowe ciśnienia tętnicze (przede wszystkim skurczowe), otyłość, nadmierne spożycie soli kuchennej, przewlekła choroba nerek czy cukrzyca. Panuje zgodny pogląd, że obok nieprzestrzegania zasad modyfikacji stylu życia jedną z najczęstszych przyczyn opornego nadciśnienia tętniczego jest niewłaściwy schemat leczenia hipotensyjnego lub/i niestosowanie się do zaleceń terapeutycznych. We współczesnych zaleceniach dotyczących postępowania z chorym na oporne nadciśnienie podkreśla się również znaczenie wykrycia przyczyny rozwoju nadciśnienia wtórnego. Zajmuje to bardzo ważne miejsce w schemacie postępowania z chorym na oporne nadciśnienie tętnicze i może ułatwić prowadzenie leczenia farmakologicznego. W przypadku nieosiągnięcia docelowych wartości ciśnienia tętniczego zaleca się dołączenie leku z grupy antagonistów receptora aldosteronu. W sytuacji nieskuteczności terapii niefarmakologicznej i farmakologicznej w wybranych przypadkach do rozważenia pozostaje leczenie zabiegowe nadciśnienia opornego.

Słowa kluczowe: oporne nadciśnienie tętnicze, występowanie, przyczyny, diagnostyka, leczenie farmakologiczne, leczenie zabiegowe
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Borelioza z Lyme – zasady rozpoznawania i leczenia
Pediatr Med Rodz 2014, 10 (2), p. 163–173
DOI: 10.15557/PiMR.2014.0020
STRESZCZENIE

W pracy omówiono dane epidemiologiczne, obraz kliniczny, leczenie oraz metody diagnostyczne boreliozy z Lyme. Przedstawiono podstawowe manifestacje boreliozy wczesnej (erythema migrans, borrelial lymphoma, Lyme carditis, neuroborreliosis i Lyme arthritis) i późnej (neuroborreliosis, Lyme arthritis, acrodermatitis chronica atrophicans). Omówiono zasady antybiotykoterapii boreliozy. Podkreślono, że najużyteczniejszymi antybiotykami są doksycyklina i ceftriakson. Zwrócono uwagę, iż w większości przypadków boreliozy rokowanie jest dobre, a antybiotykoterapia cechuje się dużą skutecznością niezależnie od stadium choroby. Do rozpoznania boreliozy niezbędne jest wykrycie swoistych przeciwciał przeciwko Borrelia burgdorferi u pacjenta z wywiadem epidemiologicznym pokłucia przez kleszcze i objawami klinicznymi wskazującymi na chorobę z Lyme. Wyniki badań serologicznych muszą być interpretowane ostrożnie i zawsze w powiązaniu z obrazem klinicznym. Konieczne jest przestrzeganie dwuetapowego protokołu diagnostycznego: test ELISA, a następnie test Western blot. Obecność jedynie przeciwciał w surowicy, bez klinicznych cech choroby, nie musi być dowodem aktywnego zakażenia. Miano przeciwciał w surowicy nie może służyć do oceny skuteczności leczenia i nie jest wskazaniem do powtórnej antybiotykoterapii. Obecne rekomendacje podkreślają, że metody polegające na oznaczaniu chemokiny CXCL13 limfocytów B, poszukiwanie antygenów B. burgdorferi w płynie mózgowo-rdzeniowym i moczu, poszukiwanie cysty, sferoplastów albo L-form B. burgdorferi, ocena subpopulacji limfocytów CD57+/CD3 oraz test transformacji limfocytów (LTT) nie mają potwierdzonego znaczenia diagnostycznego w boreliozie z Lyme.

Słowa kluczowe: borelioza z Lyme, metody diagnostyczne, ELISA, Western blot, PCR, leczenie
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Depresja w praktyce lekarza POZ – diagnostyka i farmakoterapia
Pediatr Med Rodz 2014, 10 (2), p. 174–189
DOI: 10.15557/PiMR.2014.0021
STRESZCZENIE

Depresja należy do najczęstszych zaburzeń psychicznych. Badania epidemiologiczne wskazują na rosnące ryzyko pojawienia się depresji jako powikłania przewlekłych lub ciężkich chorób somatycznych. Wystąpienie tego zaburzenia ma znaczący wpływ na przebieg i skuteczność leczenia wielu z tych schorzeń, zatem zależność między depresją a chorobami somatycznymi jest dwukierunkowa. Istnieją silne dowody na współwystępowanie depresji i takich chorób, jak cukrzyca, udar mózgu, choroby układu krążenia, nowotwory, zespoły otępienne, przewlekłe zespoły bólowe czy choroby zakaźne. Wobec powszechności tych schorzeń oraz wysokiego populacyjnego ryzyka zachorowania na depresję lekarze podstawowej opieki zdrowotnej powinni umieć rozpoznawać i leczyć to zaburzenie. Ze względu na specyfikę pracy lekarza rodzinnego diagnostyka w kierunku zaburzeń depresyjnych musi ograniczyć się do niezbędnego minimum. Pomocne mogą w tym być zarówno aktualne kryteria diagnostyczne, jak i proste listy objawów. Farmakoterapia jest skuteczną i szeroko dostępną metodą leczenia zaburzeń depresji – podkreśla się, że wybór właściwego leku przeciwdepresyjnego w grupie pacjentów z obciążeniami somatycznymi powinien być zindywidualizowany. W doborze farmaceutyków istotne jest uwzględnienie nie tylko objawów depresyjnych, lecz również potencjalnych działań niepożądanych preparatów przeciwdepresyjnych oraz ich interakcji z innymi lekami. W poniższym opracowaniu, obok charakterystyki współwystępowania depresji i chorób somatycznych, a także wskazówek dotyczących diagnostyki zaburzeń depresyjnych, przedstawiono wybór leków o udowodnionej skuteczności przeciwdepresyjnej. Profil ich bezpieczeństwa umożliwia ich stosowanie w warunkach opieki ambulatoryjnej.

Słowa kluczowe: depresja, psychiatria, leki przeciwdepresyjne, współwystępowanie chorób, POZ
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Leczenie chirurgiczne torbieli rzekomych trzustki – doświadczenia własne
Pediatr Med Rodz 2014, 10 (2), p. 190–199
DOI: 10.15557/PiMR.2014.0022
STRESZCZENIE

Wprowadzenie: Torbiele rzekome trzustki stanowią częste powikłania ostrego oraz przewlekłego zapalenia trzustki. Rozpoznawane są u 6–18% pacjentów diagnozowanych z powodu przebytego ostrego zapalenia trzustki oraz u 20–40% diagnozowanych z powodu przewlekłego zapalenia tego narządu. Celem pracy jest retrospektywna analiza wczesnych wyników leczenia chirurgicznego ostrych i przewlekłych torbieli rzekomych trzustki na podstawie własnego materiału. Materiał i metody: Analizę przeprowadzono, opierając się na retrospektywnej ocenie wczesnych wyników leczenia chirurgicznego 46 pacjentów w wieku 20–78 lat (33 mężczyzn oraz 13 kobiet) leczonych z powodu torbieli ostrych (n = 26) oraz torbieli przewlekłych trzustki (n = 20) od listopada 2005 do lipca 2011 roku w II Katedrze i Klinice Chirurgii Ogólnej, Gastroenterologicznej i Nowotworów Układu Pokarmowego w Lublinie. Wyniki: Wybór metody operacyjnej uzależniony był od wielkości, lokalizacji i grubości ściany torbieli oraz obecności zmian w obrębie przewodu Wirsunga. Zastosowano następujące metody leczenia chirurgicznego: cystogastrostomię sposobem Jurasza – u 22 chorych (47,8%), cystojejunostomię sposobem Roux-en-Y – u 19 (41,3%), wyłuszczenie torbieli – u 2 (4,3%), zespolenie torbieli z dwunastnicą – cystoduodenostomię – u 1 pacjenta (2,1%); również w pojedynczych przypadkach wykonano drenaż zewnętrzny (2,1%) oraz pankreatojejunostomię sposobem Puestowa (2,1%). Wyleczenie uzyskano u 44 operowanych (95,6%). Wczesne powikłania pooperacyjne zaobserwowano u 2 chorych (4,4%). Wykonano 2 reoperacje (4,4%). Wczesna śmiertelność pooperacyjna wynosiła 0%. Wnioski: Klasyczne zabiegi drenażu wewnętrznego, znane od XIX wieku, są w dalszym ciągu skutecznymi metodami leczenia ostrych oraz przewlekłych torbieli rzekomych trzustki.

Słowa kluczowe: torbiel rzekoma trzustki, drenaż wewnętrzny, cystogastrostomia, cystojejunostomia, leczenie operacyjne
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Rola ultrasonografii w diagnostyce najczęstszych neuropatii obwodowych
Pediatr Med Rodz 2014, 10 (2), p. 200–206
DOI: 10.15557/PiMR.2014.0023
STRESZCZENIE

W praktyce lekarza rodzinnego najczęstszą neuropatią obwodową zgłaszaną przez pacjentów jest zespół kanału nadgarstka, a drugą co do częstości – zespół rowka nerwu łokciowego. Zespół kanału nadgarstka jest wynikiem ucisku na nerw pośrodkowy na poziomie więzadła poprzecznego nadgarstka, a zespół rowka nerwu łokciowego – ucisku na nerw łokciowy na poziomie rowka kości ramiennej. Diagnostyka tych zespołów opiera się na charakterystycznym wywiadzie, badaniu klinicznym oraz badaniach pomocniczych. W badaniu klinicznym oceniane są zaburzenia czucia, zaniki mięśniowe. Do tej pory standardem badań pomocniczych były badania elektrofizjologiczne, które obecnie coraz częściej zastępowane są badaniem ultrasonograficznym z użyciem głowic wysokiej częstotliwości. Podobnie jak w przypadku innych rodzajów badań ultrasonograficznych diagnostyka nerwów obwodowych, w tym pośrodkowego i łokciowego, ma charakter nieinwazyjny, jest dobrze tolerowana przez pacjentów, względnie tania i łatwo dostępna. Od badającego wymagana jest wiedza co do anatomii topograficznej nerwów oraz kryteriów oceny ultrasonograficznej neuropatii obwodowych. W badaniu ultrasonograficznym ocenie podlegają kształt i pole przekroju poprzecznego pnia nerwowego, jego echogeniczność, unaczynienie oraz stosunek do otaczających tkanek. Nerwy ruchowe i czuciowo-ruchowe można oceniać również pośrednio poprzez analizę obrazu ultrasonograficznego zaopatrywanych przez nie brzuśców mięśni szkieletowych. Ważnym elementem badania ultrasonograficznego jest ponadto ocena dynamiczna nerwów. Zespół kanału nadgarstka i zespół rowka nerwu łokciowego należą do grupy neuropatii tzw. uciskowych, których cechą wspólną obrazu ultrasonograficznego jest obrzęk nerwu i jego przekrwienie proksymalnie od miejsca kompresji.

Słowa kluczowe: ultrasonografia, diagnostyka, neuropatie uciskowe, zespół kanału nadgarstka, zespół rowka nerwu łokciowego
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Obowiązek odbierania oświadczeń od pacjentów przez podmioty wykonujące działalność leczniczą
Pediatr Med Rodz 2014, 10 (2), p. 207–212
DOI: 10.15557/PiMR.2014.0024
STRESZCZENIE

W artykule dokonano analizy § 8 Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania, statuującego obowiązek odbierania oświadczeń od pacjentów przez podmioty wykonujące działalność leczniczą, w tym lekarzy prowadzących praktyki lekarskie. Omówiono poszczególne rodzaje takich oświadczeń. Przeanalizowano dopuszczalność stosowania różnych metod ich rejestrowania i przechowywania. Szczególną uwagę poświęcono sposobom gromadzenia oświadczeń po rozpoczęciu prowadzenia dokumentacji medycznej w postaci elektronicznej. Przedstawiono obowiązki podmiotu wykonującego działalność leczniczą związane z odbieraniem oświadczenia o upoważnieniu osoby bliskiej do uzyskiwania informacji o stanie zdrowia pacjenta i udzielonych mu świadczeniach zdrowotnych oraz oświadczenia o upoważnieniu osoby bliskiej do uzyskiwania dokumentacji medycznej pacjenta. Poruszono także kwestię odbierania oświadczeń o wyrażeniu zgody na udzielanie świadczeń zdrowotnych stwarzających podwyższone ryzyko dla pacjenta. Zwrócono uwagę na kwestię gromadzenia takich dokumentów składanych „na papierze” w formie pisemnej po rozpoczęciu prowadzenia dokumentacji medycznej w postaci elektronicznej. Przeanalizowano również zagadnienie dopuszczalności odbierania oświadczeń podpisywanych odręcznie na ekranach czytników elektronicznych. Omówiono ponadto sposoby odbierania oświadczeń o wyrażeniu zgody na udzielanie świadczeń zdrowotnych, które nie stwarzają podwyższonego ryzyka dla pacjenta. Zwrócono uwagę na praktyczny problem uciążliwości odbierania oświadczeń o wyrażeniu zgody na udzielenie tej kategorii świadczeń zdrowotnych. Przeanalizowano metody ich rejestrowania zarówno w indywidualnej dokumentacji medycznej prowadzonej w postaci papierowej, jak i w postaci elektronicznej.

Słowa kluczowe: oświadczenie woli w formie pisemnej, zgoda na udzielenie świadczenia zdrowotnego, dokumentacja medyczna, lekarz, podmiot wykonujący działalność leczniczą
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)